Zadaniem diety jest uzyskanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi w ciągu całej doby. Dieta powinna obfitować w warzywa, produkty mięsne i produkty pełnoziarniste z wykluczeniem cukrów prostych (cukier, słodycze, miód, przetwory owocowe). W żywieniu pacjentów po zdiagnozowaniu typu cukrzycy można wdrożyć stosowanie zasady wymienników węglowodanowych (WW). Należy dostarczyć organizmowi wszystkich potrzebnych składników, a więc białka, węglowodanów, tłuszczów, witamin, soli mineralnych i wody. Odpowiedniej ilości energii (prawidłowa masa ciała). Chorzy z nadwagą powinni ograniczyć ilość kalorii, natomiast dla pacjentów z niedowagą powinno się odpowiednio zwiększyć pokrycie zapotrzebowania kalorycznego. Dobrze zbilansowana dieta uchroni organizm przed powikłaniami cukrzycy.
Codzienna aktywność fizyczna i odpowiednia dieta są kluczem do unormowania poziomu glukozy we krwi.
1. Zalecenia i uwagi:
- Jedz regularnie. Posiłki spożywaj 5-6 razy dziennie, średnio co 3 godz. aby nie dopuścić do hipoglikemii, małe objętościowo. Temperatura posiłków powinna być umiarkowana.
- Stosuje się potrawy gotowane w wodzie i na parze, pieczone w pergaminie, folii, duszone bez tłuszczu, grillowane, w frytkownicy beztłuszczowej. Zabrania się podawania potraw smażonych. Zupy i sosy sporządza się na wywarach warzywnych. Potrawy podprawia się zawiesinami z wody i mąki. Zabrania się używania zasmażek.
- Zaleca się spożywanie węglowodanów złożonych bogatych w błonnik: pieczywo ciemne, żytnie, razowe, otręby, kasze grube, ryż brązowy, makaron z mąki pełnoziarnistej, warzywa w postaci surówek , sałatek i owoce ze skórką (jeden owoc w ciągu dnia).
- Wyklucza się spożycie cukrów prostych zawartych w cukrze, słodyczach, miodach, dżemach, powidłach, marmoladzie, bakaliach.
- Ograniczyć mleko i przetwory mleczne ze względu na zawartość cukru mlekowego - laktozy (mleko tylko 1 szkl. dziennie). Unikaj produktów bezlaktozowych!
2. Tłuszcze pełnią ważną rolę jako źródło energii. Ważne jest jednak, aby wybierać zdrowe tłuszcze, które wspierają metabolizm i ogólny stan zdrowia. Jednonienasycone: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado, orzechy (migdały, orzechy laskowe). Wielonienasycone: tłuste ryby (łosoś, makrela, sardynki), olej lniany, olej z orzechów włoskich, siemię lniane, nasiona chia.
3. W diecie z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów należy wybierać produkty białkowe o niskiej zawartości węglowodanów, takie jak chude mięso (kurczak, indyk, wołowina) oraz ryby (łosoś, makrela, dorsz). Doskonałym źródłem białka są także jaja, twaróg i ser żółty o niskiej zawartości węglowodanów. Dla osób na diecie roślinnej, dobre opcje to tofu, tempeh, soczewica i ciecierzyca, które zawierają więcej białka niż węglowodanów.
W przypadku osób z cukrzycą, ważne jest, aby wybierać wędliny o niskiej zawartości tłuszczu, soli oraz węglowodanów, unikając tych wysoko przetworzonych. Wędliny nie powinny zawierać dodatku cukru ani konserwantów, które mogą podnieść poziom glukozy we krwi.
Potrawy należy przyprawiać kwaskiem cytrynowym, sokiem z cytryny, zieloną pietruszką, zielonym koperkiem, bazylią, tymiankiem, majerankiem. Należy ograniczyć sól, vegetę, pieprz, ocet, musztardę, chili.
Unikać alkoholu, całkowicie wykluczyć wyroby tytoniowe.
4. Przykładowe jadłospisy
|
ŚNIADANIE |
II ŚNIADANIE |
OBIAD |
OBIAD II |
KOLACJA |
|
Jajecznica na maśle klarowanym z 2 jaj, pomidorami i rukolą, 2 kromki chleba pełnoziarnistego, kawa .b/c |
jabłko małe (100g) |
pomidorowa z makaronem pełnoziarnistym |
udko dusz., sałatka z kap. białej, ziemniaki (2szt.-małe), woda mineralna niegazowana |
żytni (2 małe kromki), masło, szynka konserwowa, rzodkiewki, herbata b/c |
|
razowy (2małe kromki.),masło, jajecznica/parze, pomidor, herbata z cytryną b/c |
jogurt naturalny (200g) |
chudy rosół z makaronem (2 łyżki ugotowane) |
sztuka mięsa, kalarepka duszona, ziemniaki (2szt.-małe) woda mineralna niegazowana |
graham (2kromki), masło, pasta z kurczakiem i jarzynami, papryka czerwona, herbata zielona b/c |
|
żytni (1kromka),galaretka drobiowa (25g), herbata b/c |
sok pomidorowy (1szkl.),żytni (1kromka) kiełbasa drobiowa |
kalafiorowa z ziemniak. |
zrazy duszone, ćwikła (1łyżka) surówka z kapusty kiszonej, kasza gruba (2łyżki ugotowanej kaszy), woda mineralna niegazowana |
razowy (2małe kromki.), masło, pasta rybna, ogórek zielony, herbata z cytryną b/c |
|
graham (2 kromki), masło, polędwica drobiowa, sałata zielona, kawa zbożowa bez cukru |
twarożek z rzodkiewką (50g) pomidor |
dyniowa z grzankami |
ryba pieczona w folii, mizeria z jogurtem, ziemniaki (2szt.-małe), woda mineralna niegazowana |
żytni (2 małe kr.), masło, klops wieprzowy sałatka z pomidora, ogórka kiszonego, sałaty lodowej z oliwą, herbata zielona b/c |
|
razowy (2małe kr.),masło, pasta z jaj, papryka czerwona herbata z cytryną bez cukru |
pomarańcza (1/2 szt. ) |
barszcz z ziemniak. |
filet drobiowy duszony, ziemniaki ( 2szt.-małe), bukiet warzyw gotowany. woda mineralna niegazowana |
graham (2kromki), masło, salceson drobiowy, ogórek zielony, herbata ziołowa bez cukru |
|
żytni (2małe kr.),masło, parówki ciel.(1 szt.), pomidor, herbata zielona bez cukru |
kefir (200g) |
szpinakowa z makaronem |
rolada wieprzowa duszona, sałatka z czerwonej kapusty, ziemniaki (2szt.-małe), woda miner. niegazowana |
razowy (2małe kromki.),masło, pasztet drobiowy, kalafior gotowany herbata z cytryną bez cukru |
|
graham (2kromki), masło, kiełbasa szynkowa, rzodkiewki kawa zbożowa b/c |
kisiel truskawkowy b/c |
pieczarkowa z ziemniak. |
pierś z kurczaka w jarzynach, ryż/sypko (2łyżki ugotowany), brokuł gotowany, woda min. |
żytni ( 2małe kromki.), masło, pasta z wędliny i jajka, pomidor, kawa zbożowa b/c |
Produkty i potrawy wskazane i przeciwskazane w cukrzycy
|
PRODUKTY I POTRAWY |
ZALECANE |
PRZECIWSKAZANE |
|
napoje |
kawa prawdziwa bez mleka, herbata, herbaty ziołowe, soki warzywne, niegazowane wody mineralne, w ograniczonej ilości: mleko i napoje mleczne fermentowane do 1,5 % tłuszczu , kompoty owocowe b/c, naturalne soki owocowe b/c |
alkoholowe, kakao, płynna czekolada, kawa zbożowa, napoje mleczne i fermentowane pełnotłuste, wody i napoje gazowane
|
|
pieczywo |
chleb żytni, razowy, graham, pieczywo pszenno-razowe z dodatkiem słonecznika, soi, pieczywo z otrębami |
pieczywo pszenne jasne, pieczywo cukiernicze i półcukiernicze z dodatkiem tłuszczu, suchary, biszkopty, pieczywo drożdżowe |
|
dodatki do pieczywa |
chudy twaróg, chuda szynka, polędwica, polędwica drobiowa, salceson drobiowy, mięso gotowane, białko jajka gotowane, pasty z białka jaj, pasty mięsne, mięsno-warzywne, rybne w ograniczonej ilości: chude sery topione, żółte, pasty z całych jaj, jajka gotowane |
tłusty twaróg i tłuste sery dojrzewające, topione tłuste wędliny, konserwy, pasztetowa, salceson wieprzowy, dżemy, miody, powidła, marmolada |
|
tłuszcze |
masło, margaryny miękkie, olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, oliwa z oliwek |
smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde, tłuszcze kuchenne |
|
zupy i sosy |
na wywarach warzywnych, podprawiane zawiesiną z mąki i wody w ograniczonej ilości : chude rosoły; sosy łagodne, warzywne, zagęszczane zawiesiną z mąki i wody |
tłuste, zawiesiste na wywarach mięsnych, kostnych, zasmażane, zaprawiane śmietaną, pikantne, esencjonalne rosoły, buliony; sosy ostre: chrzanowy, musztardowy, cebulowy, śmietanowy, majonezowy |
|
dodatki do zup |
grzanki, kasza jęczmienna, ryż pełnoziarnisty, grube makarony, ziemniaki w ograniczonej ilości : groszek ptysiowy |
kluski francuskie, kluski kładzione, lane ciasto, makaron nitki
|
|
mięso, drób, ryby |
chuda: cielęcina, wieprzowina, wołowina, królik, indyk, kurczak, chude ryby, potrawy duszone, gotowane, potrawki, klopsy, pulpety, budynie mięsne w ograniczonej ilości: ozorki, serca, wątroba, karp |
tłusta wołowina, wieprzowina, baranina, dziczyzna, kaczki, gęsi, flaki, mózg, tłuste ryby; potrawy pieczone, smażone, smażone w panierce, wędzone, marynowane |
|
potrawy półmięsne i bezmięsne |
budynie z kasz, warzyw, makaron i risotto z mięsem i warzywami, w ograniczonej ilości : zapiekanki z kasz i mięsa lub warzyw, kluski śląskie i z mięsem, łazanki z kap. |
knedle, naleśniki, wszelkie potrawy smażone na tłuszczu : placki ziemniaczane, bliny, kotlety, krokiety; bigos, fasolka po bretońsku |
|
warzywa |
świeże i mrożone: pietruszka, seler, dynia, szpinak, pomidory, rzodkiewka, sałata zielona i lodowa, ogórki zielone kiszone, brokuły, kalafior, warzywa kapustne, kapusta kiszona, papryka czerwona, zielona, żółta, pora, kalarepa, pieczarki warzywa w postaci surówek i sałatek w ogranicz. ilości : buraki, marchew, nasiona roślin strączkowych, ,fasolka szparagowa, groszek zielony |
warzywa z dodatkiem majonezu, śmietany, musztardy, warzywa marynowane, solone
|
|
ziemniaki |
gotowane w ogranicz. ilości : pieczone |
odsmażane, smażone z tłuszczem : frytki, krążki, placki, chipsy |
|
owoce |
świeże i mrożone: cytrusowe, brzoskwinie, morele, jabłka, kiwi, wiśnie, w ograniczonej ilości: banany, winogrona, śliwki, melon, arbuz, gruszki, czereśnie, jagody, truskawki |
owoce kandyzowane, marynowane, w syropie, suszone |
|
desery |
sałatki owocowe, sorbety, galaretki i kisiele b/c, budyń na chudym mleku b/c w ograniczonej ilości: orzechy włoskie, pistacjowe, laskowe, ziemne bez soli, migdały, czekolada gorzka |
ciasta, torty, lody, desery z używkami, batony, czekolada, cukierki, chałwa, orzechy solone |
|
substancje słodzące |
erytrytol |
Cukier i inne substancje słodzące. |
|
przyprawy |
łagodne: sok z cytryny, kwasek cytrynowy, zielona pietruszka, zielony koperek, szczypiorek, melisa, majeranek, bazylia, papryka słodka w ograniczonej ilości : ocet winny, sól, vegeta |
ostre: ocet, pieprz, papryka ostra, chili, curry, musztarda, ziele angielskie, liść laurowy, gałka muszkatołowa |
Opracowali dietetycy szpitalni :
Bożena Puda
mgr Martyna Wachtarczyk
Źródła :
- Ciborowska, Helena, i Artur Ciborowski. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2023.
- „Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.” Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB, https://ncez.pzh.gov.pl
