Dieta powinna być łatwostrawna, w której znacznemu ograniczeniu ulegają kwasy tłuszczowe, o całkowitej kaloryczności ok. 2000 kcal na dobę. Ograniczeniu ulegają tłuszcze. Dzienne spożycie tłuszczu powinno wynosić 30-50g/dobę. Białko zalecane jest w normie fizjologicznej 1g/kg mc ( tylko w niektórych przypadkach chorobowych powyżej normy). Dieta ma na celu dostarczenie ustrojowi chorego wszystkich niezbędnych składników pokarmowych potrzebnych dla utrzymania prawidłowego stanu odżywienia lub usunięcia niedoborów, regeneracji komórek wątrobowych a jednocześnie maksymalne odciążenie narządu w przypadku upośledzenia jego funkcji.
ZALECENIA I UWAGI
Jedz regularnie. Posiłki spożywaj 5 razy dziennie, małe objętościowo o stałych porach. Potrawy powinny być o umiarkowanej temperaturze.
Stosuje się potrawy gotowane w wodzie i na parze, pieczone w pergaminie i duszone bez tłuszczu. Zabrania się podawania potraw smażonych . Dozwoloną ilość tłuszczu dodaje się w postaci surowej do gotowych potraw. Zupy i sosy sporządza się na wywarach warzywnych. Potrawy podprawia się zawiesinami z wody i mąki. Zabrania się używania zasmażek i śmietany.
Zaleca się spożywanie węglowodanów złożonych pochodzących z takich produktów jak: pieczywo jasne czerstwe, makarony, drobne kasze, ziemniaki.
Ogranicza się spożycie cukrów prostych zawartych w cukrze, słodyczach.
Wykluczyć nadmiar błonnika zawartego w pieczywie razowym, otrębach, grubych kaszach, surowych warzywach i owocach ze skórką.
Należy zwiększyć spożycie pełnowartościowego białka pochodzącego z produktów takich jak: chude mleko, kefir, jogurt, chudy twaróg, chude gatunki ryb i mięsa, chude wędliny.
Tłuszcze stosuje się łatwostrawne tj. margaryny miękkie, oliwę z oliwek , śmietankę.
Zabrania się natomiast spożywania takich tłuszczów jak : smalec , słonina , boczek wędzony.
Masło stosuje się w ograniczonych ilościach świeże i na surowo.
Z diety należy wykluczyć warzywa i owoce wzdymające tj. kapustę, kalafior, ogórki, strączkowe świeże i suche, rzodkiewki, cebulę, pory, czosnek, gruszki, śliwki, czereśnie. Warzywa i owoce zalecane należy spożywać w postaci soków, gotowanej i / lub przecieranej.
Potrawy należy przyprawiać kwaskiem cytrynowym, sokiem z cytryny, zieloną pietruszką, zielonym koperkiem, majerankiem, cynamonem, wanilią. Należy ograniczyć sól, vegetę, a wykluczyć pieprz, ocet, musztardę.
Zaleca się spożywanie dużej ilości produktów obfitych szczególnie w witaminy takie jak: A, K, C oraz witamin z grupy B. U pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby występują często niedobory tych witamin. Narząd ten traci zdolność ich magazynowania.
Źródłem witaminy :
A - tran, wątroba, mleko, śmietanka , masło , żółtko jaj oraz produkty roślinne , głównie zielone i czerwone warzywa ( marchewka, pomidory, zielona sałata, zielona pietruszka )
C - świeże owoce i warzywa ( owoce dzikiej róży , czarna porzeczka, malin , truskawki, agrest , kiwi, owoce cytrusowe, pomidory, zielona pietruszka ).
K - zielone warzywa liściaste, pomidory, truskawki oraz z produktów zwierzęcych - wątroba.
z grupy B - mięso, podroby, ryby, nabiał, jaja, produkty zbożowe, drożdże piwne.
Całkowicie zrezygnuj z alkoholu!
Przykładowe jadłospisy
|
ŚNIADANIE |
OBIAD |
PODWIECZOREK |
KOLACJA |
|
bawarka, rogal, masło, dżem brzoskwiniowy |
koperkowa z ziemniakami, zrazy duszone, ćwikła, kasza jęczmienna |
budyń śmietankowy |
herbata, bułka kanapkowa, masło, polędwica drobiowa |
|
mleko, bułka pszenna, masło, ser biały chudy |
ryżowa, pierś z kurcz. Gotowana, marchew duszona, ziemniaki |
jogurt owocowy |
herbata zielona, ryż z jabłkami z masłem i cukrem |
|
kawa zbożowa z mlekiem, bułka, masło, miód naturalny |
barszcz z ziemniakami, wieprzowina duszona w jarzynach, makaron |
mus jabłkowy |
herbata owocowa, bułka pszenna, masło, pasta mięsna z jarzynami |
|
kawa zbożowa z mlekiem, bułka kanapkowa, masło, pasta z twarogu i tuńczyka w sosie własnym |
grysikowa, schab duszony, szpinak dusz., ziemniaki |
kisiel owocowy |
herbata z cytr., bułka kan., masło, klops |
|
kawa zbożowa z mlekiem, bułka pszenna, masło, kiełbasa drobiowa |
pomidor z ryżem, klopsiki duszone, kalarepka, ziemniaki |
banan |
herbata, bułka pszenna, masło, szynka konserwowa |
|
bawarka, bułka kan., masło, pasta z szynki i białka jaj |
Szpinakowa z ziemniakami, leniwe pierogi z masłem i cukrem |
biszkopty |
herbata zielona, bułka kanapkowa, masło, polędwica drobiowa |
|
mleko, chałka, masło, marmolada |
krupnik, ryba w jarzynach po grecku, ziemniaki |
galaretka owocowa |
herbata z cytryną, bułka pszenna, masło, jajecznica na parze |
Produkty i potrawy wskazane i przeciwskazane w schorzeniach wątroby
|
PRODUKTY I POTRAWY |
ZALECANE |
PRZECIWSKAZANE |
|
napoje |
kawa zbożowa z mlekiem o niskiej zawartości tłuszczu, bawarka, słaba herbata ,herbaty owocowe, ziołowe, soki owocowe, warzywne, kompoty, napoje mleczno-owoc., jogurt niskotłuszczowy, niegazowane wody mineralne, w ograniczonej ilości : mleko do 2% tłuszczu, chudy kefir, maślanka |
alkoholowe, kakao, płynna czekolada, kawa, prawdziwa, mocna herbata, mleko pełnotłuste, kefir pełnotłusty, wody i napoje gazowane
|
|
pieczywo |
pszenne jasne, pieczywo półcukiernicze, suchary, biszkopty w ograniczonej ilości : pieczywo drożdżowe |
chleb żytni, razowy, graham, pieczywo chrupkie, pszenno-razowe z dodatkiem słonecznika, soi, pieczywo z otrębami i cukiernicze z dodatkiem tłuszczu |
|
dodatki do pieczywa |
chudy twaróg, chuda szynka, polędwica, polędwica drobiowa, mięso gotowane, białka jaj, dżemy bez pestek, marmolady, powidła, miód naturalny |
tłusty twaróg i sery dojrzewające, ser topiony, jajka gotowane, jajecznica z całych jaj, tłuste wędliny, konserwy, pasztetowa, salceson, dżemy z pestkami |
|
tłuszcze |
w ograniczonych ilościach: masło, margaryny miękkie ,olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, oliwa z oliwek |
smalec, słonina, boczek, margaryny twarde, tłuszcze kuchenne |
|
zupy i sosy |
na wywarach warzywnych, podpraw. zawiesiną z mąki i wody lub mleka w ograniczonej ilości: chude rosoły sosy łagodne, warzywne, owocowe, mleczne zagęszczane zawiesiną z mąki i wody lub mleka
|
tłuste, zawiesiste na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane, zaprawiane śmietaną, zaciągane żółtkiem, pikantne z warzyw kapustnych, strączkowych, ogórków , esencjonalne rosoły, buliony; sosy ostre : chrzanowy, musztardowy, cebulowy, śmietanowy, majonezowy |
|
dodatki do zup |
bułka, grzanki, kasza manna, jęczmienna, ryż, lane ciasto na białkach, ziemniaki, makaron nitki niskojajeczny. w ograniczonej ilości : groszek ptysiowy |
kluski francuskie, kluski kładzione, grube makarony, suche nasiona roślin strączkowych
|
|
mięso, drób, ryby |
chuda : cielęcina, wieprzowina, wołowina, królik, indyk, kurczak, chudy dorsz, pstrąg, sandacz, szczupak, morszczuk; potrawy duszone, gotowane, potrawki, pulpety, budynie mięsne w ograniczonej ilości: ozorki, serca, płuca, wątroba, karp, leszcz, makrela, mintaj, sola |
tłusta wołowina, wieprzowina, baranina, dziczyzna, kaczki, gęsi, flaki, mózg, śledzie, sardynki, węgorz, łosoś potrawy pieczone, smażone, wędzone, marynowane |
|
potrawy półmięsne i bezmięsne |
budynie z kasz, warzyw, makaron nitki i risotto z mięsem i warzywami, leniwe pierogi na białkach w ograniczonej ilości : zapiekanki z kasz i mięsa lub warzyw, kluski śląskie i z mięsem. |
pierogi, knedle, naleśniki, wszelkie potrawy smażone na tłuszczu : placki ziemniaczane, bliny, kotlety, krokiety ; bigos, łazanki z kapustą, fasolka po bretońsku |
|
warzywa |
młode, soczyste: marchew, pietruszka, seler, dynia, buraki, szpinak, pomidory bez skórki, warzywa gotowane, rozdrobnione lub przetarte, gotowane, surowe soki warzywne w ogranicz. ilości :rabarbar, sałata z insp., kalarepa, drobno starta surówka z marchwi, selera i jabłka |
Warzywa kapustne ,cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych, ogórki, rzodkiewka, kalafior, fasolka szparagowa, groszek zielony; warzywa w postaci surówek, sałatek z dod. majonezu i musztardą, warzywa marynowane, solone |
|
ziemniaki |
gotowane, w postaci puree; w ogranicz. ilości pieczone, gotowane w całości |
odsmażane, smażone z tłuszczem : frytki, krążki, placki, chipsy |
|
owoce |
dojrzałe, soczyste : cytrusowe, brzoskwinie ,morele, banany, jabłka gotowane, pieczone w ograniczonej ilości: jagodowe, winogrona, wiśnie, kiwi, arbuz, melon |
gruszki, śliwki, czereśnie, owoce marynowane, suszone |
|
desery |
kisiele, budynie, galaretki owoc., kompoty przetarte, bezy, suflety, soki owocowe, przeciery w ograniczonej ilości: ciasta z małą ilością tłuszczu i jaj |
tłuste ciasta, torty, desery z używkami, batony, czekolada, lody, chałwa, słodycze zawierające kakao, orzechy |
|
przyprawy |
łagodne : sok z cytryny, kwasek cytrynowy, zielona pietruszka, zielony koperek, melisa, majeranek, cynamon, wanilia w ograniczonej ilości : ocet winny, sól, papryka słodka, vegeta, bazylia, tymianek, estragon |
ostre : ocet, pieprz, papryka ostra, chili, curry, musztarda, ziele angielskie, liść laurowy, gałka muszkatołowa, gorczyca |
Opracowali dietetycy szpitalni :
Bożena Puda
mgr Martyna Wachtarczyk
Źródła :
- Ciborowska, Helena, i Artur Ciborowski. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2023.
- „Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.” Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB, https://ncez.pzh.gov.pl
